KILÈ LETA AYISYEN AP RIVE PRAN YON SOUF?

Vire tounen tout moun ap kritike leta anpil lan yo refize konprann wòl ak devwa yo lan sosyete a. Yo pa rive konprann chay la lou sou do leta e mwayen finansye yo pa fasil pou reponn ak tout obligasyon leta.

Anpil moun pa rive konprann leta se tout administrasyon piblik la e kolektivite teritoryal yo. Konstitisyon 1987 peyi a chwazi modèl enstitisyon ki pou konstitye leta pou dirije sosyete a. Pou n byen konprann se pouvwa ekzekitif ki genyen prezidan e premye minis, legislatif ki genyen chanm senatè yo ak chanm depite yo e pouvwa jidisyè a san bliye kolektivite teritoryal (magistra, asèk, kazèk, delegue) elatrye. Li enpotan pou n ajoute enstitisyon endepandant yo tou : pwotektè sitwayen, konsèy elektoral pèmanan, konsèy siperye lajistis e lakou siperye dèkont. Se tout enstitisyon sa yo ki fome administrasyon piblik peyi dayiti. Pou moun k ap reflechi se otorite pouvwa ekzekitif la ki genyen wòl pou gouvène, dirije e administre tout byen leta. Nou kapab di tou leta se li, se w, se mwen e se nou tout ki fome popilasyon an e k ap viv sou teritwa peyi a.

Lan refleksyon nou fè sou sistèm ou modèl estrikti oganizasyon peyi a, nou di konstitisyon an pwopoze yon modèl sosyete ki koute leta trop depans. Modèl ki pwopoze a pa reponn ak aspirasyon pèp la ni ak kapasite ekonomik e finansye nasyon an. Leta pa genyen mwayen pou asire responsablite tout obligasyon li genyen. San konte fonksyonè administrasyon piblik ki koute anpil lajan, polis nasyonal, lame dayiti, anseyan e pwofesè e tout administrasyon lan kolektivite teritoryal yo, se leta ki pou peye salè yo epi tou sibvansyone fonksyonnman yo. Leta ap sibvansyone pou elektrisite e gaz pou transpo piblik elatrye. Nou dwe rekonèt chay la vreman lou pou leta paske genyen trop sou do li e tout moun ap kritike e san jije pote kontribisyon yo pou leta ranpli wòl ak fonksyon li komsa dwa.

Se vreman difisil lan peryod ouvèti lekol la paske genyen anpil paran ki ta renmen jwenn èd pou yo voye pitit yo lekòl. Senate ak Depite ta dwe fe yon jes ak kèk fanmi ki genyen difikilte lan sikonskripsyon ou lan depatman yo. Nou rekonèt se reponsablite leta pou kreye bonjan kondisyon pou timoun yo kapab jwenn bonjan levasyon ak edikasyon.

Li enpotan pou n komprann kondisyon ekonomik peyi a difisil anpil paske manifestasyon chak jou ak peyi lock pat ede otorite yo jwenn taks ak enpo pou yo fè redistribisyon bay fanmi ki genyen difikilte lan katye popile yo ak lan kominote riral yo.

Pandan sektè opozisyon an t ap manifeste fè blokaj pou fose rejim Jovenel Moïse la demisyone nou remake se pa anyen ki regle. Se lavichè ki pirèd lan degwann moun ki lan milye defavorize yo.

Senate ak depite kontinye ap resevwa check ak avantaj yo komsa dwa menmsi yo pa regle anyen pou peyi a. Yo tout se zafe pèsonel yo te vin regle. Anpil ladan yo vin rich sou do mas pèp la ki toujou lan soufrans depi ti konkonb t ap goumen ak berejenn.

Nou tout konprann se responsablite leta pou sibvansyone lekòl piblik pou pemèt jenn yo jwenn bonjan levasyon. Fòk nou di leta genyen pou obligasyon garanti dwa pou tout moun jwenn ledikasyon lan bon kondisyon. Li enpotan pou n di se edikasyon debaz sa vle di fondamantal ki se yon dwa garanti lan konstitisyon an. Otreman leta genyen obligasyon pou fasilite tout moun ki ta renmen pouswiv etid yo pou yo vin yo profesyonèl kalifye e konpetan pou ede peyi a. Envesti lan edikasyon se yon envestisman dirab men fòk leta mete politik an plas pou angaje profesyonèl li fome yo. Sinon, se peyi etranje k ap pwofite de konpetans yo san depanse senkòb.

Nou ta renmen tande dirijan politik yo ki t ap fè grèv, bloke peyi kreye enstablite ak ensekirite, manifeste ak vyolans chak jou pou fose rejim Jovenel Moïse rache manyòk li bay te a blanch. Nou ta renmen konnen kisa yo konte fè pou ede fanmi ki genyen difikilte pou voye pitit yo lekòl. Tout moun dwe rekonèt sityasyon ekonomik lan ki difisil se paske pa genyen gouvennman legitim, pa genyen bidjè nasyonal, touris pa rantre, ensekirite blayi lan tout kote lan peyi a ak blokaj opozisyon, san konte palmante aganman ki prefere fè maronaj ak traktasyon pou ranmase lajan lanmen pouvwa ekzekitif ak sekte prive k ap ranfose koripsyon lan enterè pèsonel yo.

Nou rekonèt genyen anpil koripsyon lan pouvwa ekzekitif la e lan gouvennman tou, anpil gaspiyaj ap fèt lan lajan leta e enstitisyon yo pa jwe wòl yo komsa dwa. Peyi a pa genyen yon bonn gouvenans otorite piblik yo akòz koripsyon e aktè politik yo p ap regle anyen serye pou moun k ap soufri yo. Se tout faktè sa yo ki mete ansanm ki rann kondisyon sosyoekonomik sitwayen yo difisil anpil lan peyi dayiti. Malgre tout problèm sa yo nou aprann genyen jefò k ap fèt pou pèmet leta sibvansyone 4435.000 jenn pou ouvèti lekòl la. San konte gaz leta ap sibvansyone pou pèmet sitwayen jwenn sèvis.

Li enpotan pou n reflechi lè n rete kwaze debra n chita ap tann se leta pou bay dlo, elektrisite, wout, lekòl, sant sante, sekirite elatrye gratis san konte sou patisipasyon e kontribisyon nou. Eske nou konnen tout fonksyone ap tann check travay yo lanmen leta : edikatè ak anseyan, polisye e profesyonel lasante e tout otorite lan kolektivite teritoryal yo ap tann leta peye yo paske lavichè lan degwann yo. Mezanmi nou envite w reflechi sou responsablite leta lan yon peyi ki pa genyen okenn prodiksyon agrikòl akòz kontreband e tout moun rete ap tann djòb lan administrasyon piblik menmsi yo enkonpetan. Li lè li tan pou n sispann konte sou leta paske mwayen l ap diminye chak jou bondye mete. Se pou n naje pou n soti pou kont nou lan kreye lariches pou n ranfose ekonomi peyi a. Nou plis bezwen antreprene ke moun kap chache djob se konsa yon peyi kapab devlope. Ann fè konbit ak solidarite ant ayisyen pou n rive amelyore kondisyon zanmi, fanmi ak konpatryòt lan kominote nou yo. Ann kontribye e patisipe lan devlopman peyi nou.

Jean-Marie Mondésir

Juriste haïtien

Citoyen engagé de Dumont

Dumont.port-salut.net

Radio-Dumont.port-salut.net

Publicités

Répondre

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l'aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s